Haberler 23 Ağustos 2014, Cumartesi

İdrisi Bitlisi kimdir?

8 Haziran 2012
İdrisi Bitlisi kimdir?

Bitlisli İdris, Osmanlı Devleti’nin önemli devlet adamlarından biri olduğu gibi ilim irfan ve edebiyat alanında da önemli eserler imza atmış bir şahsiyettir.

 

İstanbul’un önemli tepelerinden biri sayılan Piyer Loti’nin isminin değiştirilmesi istendi. Yerine önerilen isim ise İdrisi Bitlisi yani Bitlisli İdris oldu.

Gelen bu önemli Kürt siyasetçisi ve Osmanlı devlet adamı İdrisi bitlisi daha yakından tanıyalım.

İYİ BİR EĞİTİM ALDI

İdrisi Bitlisi 15. yy. ortalarında Bitlis’te dünyaya geldi. İyi bir eğitim alan İdrisi Bitlisî bölgenin âlim ve fazıl şahsiyetlerinden birisi oldu. O dönemlerde doğu bölgelerimiz bir Türk devleti olan Akkoyunlulara tâbi idi. Akkoyunlu sarayında divan kâtipliği yapan İdrisi Bitlisî, hükümdar çocuklarına lalalık  vazifelerinde de bulundu. Akkoyunlu Devleti Safeviler tarafından ortadan kaldırılınca Şah İsmail, İdrisi Bitlisî’yi Tebriz’e davet etti. O ise, sapık görüşlere sahip olan Şah İsmail’in davetini reddederek Osmanlı’ya sığındı.
Osmanlı sarayında büyük itibar gören İdrisi Bitlisî II. Beyazıt’ın emriyle “Heşt Behişt” isimli Osmanlı tarihini yazmaya başladı. Farsça ve manzum olarak kaleme aldığı bu tarih kitabını otuz ay içinde tamamlayıp padişaha arz etti. Padişahın iltifatlarına ve ihsanlarına mazhar oldu. Yavuz ve Kanuni doğuyla ilgili yapacakları işlerde muhakkak İdrisi Bitlisî ile istişare ederlerdi. İdrisi Bitlisî asıl büyük hizmetini Yavuz Sultan Selim zamanında ifa etti. Yavuz’un şark politikalarında ona danışmanlık yaptı. Yavuz, doğu illerinin nizamlandırılmasını tamamen İdrisi Bitlisi’nin tasarrufuna bıraktı.

SAVAŞLARA KATILDI

İdrisi Bitlisi, İran seferine ve Çaldıran Savaşı’na iştirak etti. Çaldıran savaşı esnasında Diyarbakır (Amid) Osmanlı’ya iltihak etmişti. Çaldıran zaferinden sonra Padişah bir müddet Tebriz’de kaldı. Yavuz’un İstanbul’a dönüşünün ardından Tebriz’e dönen Şah İsmail, Diyarbakır’ı alması için de Karahan’ı görevlendirdi. Çünkü doğunun merkezi konumunda olan Diyarbakır’ı kaybetmenin tüm Güneydoğuyu kaybetmek anlamına geleceğini biliyordu. Esasında o zaman şehir merkezinin ismi Amid idi. Diyar-ı Bekir denilince çevre illeri de dahil daha geniş bir mıntıka anlaşılıyordu. Bölgede pek çok muhkem kale vardı. Bu bölge İslam tarihinde ilk olarak Hz. Ömer döneminde fethedilmiş, Abbasi ve Emevi idarelerinden sonra Rumların eline geçmiş, Akkoyunlu devleti burayı tekrar fethetmişti. Akkoyunluları ortadan kaldıran Şah İsmail buraya hakim olmuştu. Esasında bölgedeki sünni kürtler, aynı mezhebe tabi oldukları Osmanlı idaresinde olmayı arzu ediyorlardı. Fakat Şah İsmail’in kan dökücülüğünden de çekiniyorlardı. Tebriz’e dönen Şah İsmail Diyarbakır’ı alması için Karahan’ı görevlendirdi. Karahan, şehri tekrar ele geçirdi. Safevilerin büyük bir meydan muharebesinde hezimete uğratılması gerekiyordu. Yoksa Doğu bölgelerinde Osmanlı hakimiyetinin sağlanması zordu. İdrisi Bitlisî bu durumu padişaha arz ederek, buraya ordu gönderilmesi istedi. Böylece zaten gönlü Osmanlı’dan yana olan ahalinin de desteğiyle Safevi hakimiyetinin tamamen bertaraf edileceğini ifade etti. Bunun üzerine Yavuz, Erzincan Beylerbeyi Bıyıklı Mehmet Paşa’yı Amid’e gönderdi. İdrisi Bitlisî de 10.000 kadar gönüllü kürtle beraber Mehmet Paşa’nın ordusuna katıldı. Şah İsmail’in komutanı Karahan, bu orduyla çarpışmayı göze alamayıp şehri terk etti. Mardin’e çekildi. Mardin’de kendisine takviye güçler sağladı. Diyarbakır’ı Safevi hakimiyetinden kurtaran Bıyıklı Mehmet Paşa Mardin’e yönelip Karahan’ı ağır bir yenilgiye uğrattı. Karahan da bu çarpışmada öldü. İdrisi Bitlisî, İslam birliğinin Osmanlı çatısı altında sağlanmasını arzu ediyordu. Onun bu niyet ve samimi gayretleri neticesinde doğu ve güneydoğuda bulunan 25 kadar şehir sulhen Osmanlı’ya ilhak oldu. Belki bu samimi niyetlerin bir bereketi olarak da bu bölgelerdeki hakimiyet kalıcı oldu. İdrisi Bitlisi’nin gayretleri neticesinde gönül rızasıyla Osmanlı’ya katılan o zamanki önemli yerleşim merkezlerinin bazıları şunlardır: Malatya, Urfa, Besni, Ergani, Harput(Elazığ), Divriği, Siverek, Urumiye, İtak, İmadiye, Cizre , Eğil, Bitlis, Hizan, Garzan, Palu, Siirt, Silvan, Suran, Çemişkezek, Sasun, Çapakçur, Sincar , Çermik, Hızo, Zerik, Mafarkın, Nusaybin, Dârâ.

İSLAM BİRLİĞİ İÇİN ÇALIŞTI

İslam birliği için samimi bir şekilde gayret eden İdris’i Bitlisî’ye Yavuz son derece güvenmiş, ona üzeri tuğralı boş kağıtlar göndermiştir. Bunları kendisi adına doldurarak bölgede dilediği gibi tasarrufta bulunma yetkisi vermiştir. Merkezi Diyarbakır olan Arap ve Acem kazaskerliği vazifesini yürüten İdrisi Bitlisî, padişahın sonsuz güvenine rağmen bölge için yaptığı her düzenlemede ve her atamada yine padişahla istişare etmiştir.
Mısır seferine de katılan İdrisi Bitlisi, Mercidabık ile Ridaniye Savaşları için yazdığı fetihnamelerden başka bölgenin idaresi için ortaya koyduğu fikirlerle, yine önemli hizmetler icra etmiştir.

İYİ BİR HATİPTİ

İdrisi Bitlisi güzel ve tesirli konuşan, siyasetin inceliklerini bilen, iyi huylu ve sûfî meşrep bir zât idi. İbrahim Gülşenî de dahil olmak üzere pek çok Allah dostuna hizmet etmiş, tasavvuf terbiyesi almıştı. Dindar, samimi ve hayırsever birisi idi. Ömrünün son yıllarını İstanbul’da ilmî çalışmalarla geçiren İdrisi Bitlisi’nin 30’a yakın eseri vardır. 1520 yılında 70 yaşlarında iken vefat etmiştir. Kabri Eyüp semtinde hanımı Zeynep Hatun’un yaptırdığı mescidin civarında, İdris köşkü ve çeşmesi denilen yerdedir.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz


4 − 2 =